Στις στήλες «γράμματα αναγνωστών» του έντυπου Τύπου, συχνά εμφανίζονται επιστολές που για κάποιους λόγους ξεχωρίζουν. Είτε γιατί είναι γραμμένες με νοστιμιά και χάρη, είτε διότι διακρίνονται για το χιούμορ τους, είτε διότι μας θυμίζουν γεγονότα με τρόπο σπαραξικάρδιο.

Σε αυτή την τελευταία κατηγορία, εμπίπτει η επιστολή που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Καθημερινή» στο φύλλο του Σαββάτου 7 Φεβρουαρίου 2026. Αποτελεί, κατ΄ουσίαν απάντηση σε επιστολή άλλου αναγνώστη που είχε δημοσιευτεί το Σαββάτο 16 Αυγούστου 2025 και αφορά το πάντα δυσάρεστο και δύσκολα προσβάσιμο θέμα της υιοθεσίας ορφανών παιδιών μετά το πέρας του Εμφυλίου.

Βαθιά καταθλιπτική και ακραία δυσάρεστη η είδηση που κατέφθασε χθες από το Reuters. Αφορά την τύχη της εφημερίδας «The Washington Post» η διοίκηση της οποίας, αποφάσισε την απόλυση του 30% του προσωπικού της. Οι χαρακτηρισμοί δεν έχουν να κάνουν μόνο με το στενάχωρο της υπόθεσης για τους εκατοντάδες εργαζόμενους που ψάχνουν πως θα βιοποριστούν.

Αφορά κάτι ευρύτερο, πιο ανησυχητικό και θα πρέπει να γυρίσουμε χρονικά πίσω, στον Οκτώβριο του 2013, όταν ο μεγιστάνας Jeff Bezos, μέσω της εταιρείας του Nash Holdings απόκτησε τον τίτλο καταθέτοντας 250 εκατ. δολ., στην οικογένεια Graham διακηρύσσοντας ταυτόχρονα ότι ερχόταν «μια χρυσή περίοδος». Χρυσή; Και χρυσή για ποιους;

Η κοινή λέξη cat, και ας ορίζει διαφορετικές έννοιες, ενώνει τους δύο αυτούς τίτλους. Πρόκειται για το remake της ταινίας Cat people του 1942, που γυρίστηκε σαράντα χρόνια αργότερα το 1982, και την εφεύρεση - ανακάλυψη - δημιουργία  των ομολόγων καταστροφής  Cat Bond, που μας ήρθαν στα μέσα της δεκαετίας του ’90.

Η κινηματογραφική παραγωγή, έθελξε μόνο τους θιασώτες των ταινιών τρόμου απευθυνόμενη στο συγκεκριμένο αυτό κοινό, αλλά πασπαλισμένη με αρκετές δόσεις ερωτισμού και κάποια γαρνιτούρα μεταφυσικής στόχευε σε διεύρυνση των θεατών. Σε ότι αφορά τα ομόλογα, όλες οι ενδείξεις, ομολογούν ότι ως προϊόν απογειώνεται.

Εδώ και μήνες είχε συστηθεί από πιστό αναγνώστη, ενίοτε το «πιστός» αναδεικνύεται ισχυρότερο του «φίλος», αλλά καθώς προηγούντο άλλα, περίμενε τη σειρά του. Ξεκινώντας από το εξώφυλλο εκτιμούσα ότι το Πολυμέρης είναι επώνυμο, όρα Φώτη Πολυμέρη, και κάπου εδώ τελειώνουν οι απόπειρες για χιούμορ.

Ο καθηγητής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Πολυμέρης Βόγλης λοιπόν, πραγματοποίησε ένα ογκώδες έργο με συνεντεύξεις, συλλογή όχι πάντα εύκολα προσβάσιμων στοιχείων, δούλεψε το υλικό και το χώρεσε σε 252 πυκνογραμμένες σελίδες.

Αφορά αυτό που μαρτυρά ο τίτλος. Την δυναμική αντίσταση που πρόταξε μικρό τμήμα του ελληνικού πληθυσμού στην επταετία της κυριαρχίας της στρατιωτικής δικτατορίας. Όταν ο λόγος έρχεται γύρω από την έννοια του τι σημαίνει δυναμική, μια πρόχειρη ερμηνεία είναι οτιδήποτε μπορεί να θέσει τον αντιστασιακό σε δοκιμασία απέναντι στον μηχανισμό της χούντας. Από ένα γρήγορο και σχετικά εύκολο πέταμα προκηρύξεων, μέχρι την κατασκευή και τοποθέτηση εκρηκτικών μηχανισμών.

Ο πολύ σφικτός και αποτελεσματικός έλεγχος του καθεστώτος, η ευκολία με την οποία μοιράζονταν βαριές ποινές σε όσους αντικαθεστωτικούς εκδηλώνονταν και το μαρτύριο των βασανιστηρίων όσων συλλαμβάνονταν ήταν ιδιαίτερα αποθαρρυντικοί παράγοντες.

Σε αυτό να προστεθεί η αποτελεσματικότητα του καθεστώτος να συλλάβει τις πρώτες ώρες της εκδήλωσης του πραξικοπήματος εκατοντάδες πολίτες ξηλώνοντας ομάδες, παρέες, αφήνοντας ταυτόχρονα άμεσα τις προθέσεις του να γίνουν βίαια αισθητές.

Η προτελευταία φορά που άναψε η τηλεόραση σπίτι, εκτός από στοχευμένες ταινίες και ντοκυμαντέρ, ήταν τον Ιούλιο του 2015. Ναι, για τα αποτελέσματα του Δημοψηφίσματος. Η  τελευταία ήταν προ εβδομάδος όταν, ανάμεσα από διαφημίσεις,  προσηλωμένος παρακολούθησα το, σε δύο συνέχειες, αφιέρωμα του τηλεοπτικού σταθμού ΣΚΑΙ, για τα 30χρονα από τα γεγονότα των Ιμίων. Προκειμένου να φρεσκάρω καλύτερα την μνήμη ξεκοκάλισα και την αντίστοιχη ειδική έκδοση της εφημερίδος «Καθημερινή» της Κυριακής 25 Ιανουαρίου.

Σε τι συμπεράσματα λοιπόν, μπορεί να οδηγηθεί ένας ενήμερος πολίτης που τα έζησε ως ενήλικας και τα επανεξετάζει μετά από 30 χρόνια, πιο ώριμος, πιο ψύχραιμος;

Κοινωνικά, έχει ενδιαφέρον η παρατήρηση του φαινομένου. Να κατεβαίνει ένας πρώην επώνυμος πολλά υπόγεια χαμηλότερα, προκειμένου να βγει έστω και λίγο από την αφάνεια της αβάστακτης παρακμής του και να κουβεντιάζει με παρουσιαστή του youtube που πετυχημένα αναδύθηκε από τη ζούγκλα των media.

Κάτι σαν οι πρώτοι έσονται τελευταίοι καθώς προ ετών, ο παρηκμάσας θα αγνοούσε επιδεικτικά τέτοιου είδους προβολή. Για το αντίστροφο, τουτέστιν οι τελευταίοι έσονται πρώτοι, ούτε λόγος. Στον πολτό δεν υπάρχουσι ούτε πρώτοι, μήτε τελευταίοι.

Χωρισμένο σε τρία κεφάλαια, με 37 συνολικά περιπτώσεις όπου ο συγγραφέας πραγματεύεται αυτό ο ακριβώς που ο τίτλος περιγράφει. Ότι μερικές από τις χαρακτηριστικές στιγμές της Ιστορίας μας δεν είναι αυτό που έχουμε διδαχτεί. Μπορεί να είναι κάτι κοντινό, ή ακόμα και κάτι απόμακρο. Κατά τον συγγραφέα όμως, αυτή η ας την χαρακτηρίσουμε ελαφρά παραχάραξη του παρελθόντος δημιουργήθηκε, υφίσταται προκειμένου να ενισχύσει το εθνικό αίσθημα, όταν χρειαζόταν και προσφέρει μια ψυχική ανάταση.

Μαζί όμως με τις τόσες ενδιαφέρουσες και καλοδουλεμένες περιπτώσεις «άβολων αληθειών», όπως για παράδειγμα αν οι Χιώτες όντως πήγαιναν δυο – δύο, τις λωρίδες της γαλανόλευκης, την αιτία της απώλειας της Σμύρνης, την καθυστέρηση της επιχείρησης Μπαρμπαρόσα λόγω της μάχης της Κρήτης, το αν οι Μινωίτες μιλούσαν την ελληνική, ή αν όντως ο Αρχιμήδης όρμησε γυμνός στους δρόμους κραυγάζοντας «Εύρηκα», ή την ελληνικότητα του Ναπολέοντα και τόσα άλλα, μας προσφέρει και ένα πλήθος από ιστορικές λεπτομέρειες που βοηθούν να κατανοήσουμε καλύτερα τα γεγονότα.

Όπως για τις σκληρές συνθήκες διαβίωσης των Ελλήνων μεταναστών στις Η.Π.Α στις αρχές του 20^ου αιώνα (σ.140 - 142), και το καθεστώς ακραίων διακρίσεων που έτυχαν (σ.140 - 142). Από κοντά και η πρόταση του Γερμανού καγκελάριου Λουντ. Έρχαρτ περί δημιουργίας μικρών βιομηχανιών στην Ελλάδα, αλλά η Ελληνική πλευρά δια του αντιπροέδρου της Παν. Κανελλόπουλου προτίμησε το άνοιγμα θέσεων εργασίας Ελλήνων στην Γερμανία ενισχύοντας την μετανάστευση, γεγονός και εθνικά και πολιτικά βαρύ (σ.148).

Αν ο σκοπός των δημιουργών της ταινίας ήταν δείξουν την ωμότητα, τη λατρεία της πράσινης θεότητας του δολαρίου, την σύνδεση της επιτυχίας με την κομπίνα, τη βία, την ρηχότητα της καθημερινότητας, την διάσταση ανάμεσα στον πλούτο και τη φτώχεια, με λίγες λέξεις το σύνολο μιας μεγάλης και κατά τα φαινόμενα κυρίαρχης πραγματικότητας των Η.Π.Α., πέτυχαν του σκοπού τους.

Εφόσον λοιπόν συμβαίνει αυτό, η ταινία μετατρέπεται σε ένα χρήσιμο βοήθημα κατανόησης του τι, του πως και του γιατί συμβαίνει εκεί ότι συμβαίνει, που προβαλλόμενο στο σήμερα, στις μέρες κυριαρχίας του 47^ου προέδρου τους, μας δίνει κάποιες απαντήσεις σε βασικά ερωτήματα.

Η κ. Ελένη αποχώρησε από τα εγκόσμια έχοντας αναλάβει την ευθύνη για το σφάλμα της να πουλήσει τον τίτλο στον Τάμπυ (1). Βεβαίως δεν επέδειξε την ίδια παρρησία ώστε να πράξει παρομοίως για τα όσα είχε γράψει, μακράν της χαρακτηριστικής της αστικής ευγένειας, για τον Γρηγόρη. (2) Προφανώς τα είχε λησμονήσει.

Αυτά, μαζί με άλλα, έδωσε την αφορμή στον επίσης σχωρεμένο Ρένο που με το δικό του εκφραστικό γνώρισμα την αποκαλούσε «Ελεϊνίτσα». Κλεισμένα κεφάλαια; Το πιο πιθανόν.

Είναι πλέον κατανοητό από όλους, ή έστω σχεδόν όλους. Ότι η ανθρωπότητα δεν έχει τα εχέγγυα, ούτε τα εφόδια, πιθανότατα μήτε και την επιθυμία να προσπαθήσει να μικρύνει τις αποστάσεις ανάμεσα στους εύπορους και τους φτωχούς. Για το φαντασιακό των αταξικών κοινωνιών, ούτε λόγος. Πρώτα θα αποικίσουμε τον πλανήτη Άρη και μετά θα το βάλουμε πάλι στην κουβέντα. Οι  απόπειρες και οι μεγάλες πορείες προς αυτές, απέτυχαν παταγωδώς τον προηγούμενο αιώνα προς μεγάλη απογοήτευση όσων τις πίστεψαν και προς ανακούφιση εκείνων που τις πολέμησαν.

Έτσι, τη σήμερον ημέρα, υπάρχουν πολλές κρατικές οντότητες, που θα μπορούσαν να προσφέρουν στους πολίτες τους αξιοπρεπέστατες συνθήκες και άριστες προοπτικές αλλά είναι βυθισμένες στη φτώχεια και στη βία. Την ίδια στιγμή, οι υπερβολικά πλούσιοι πληθαίνουν ενώ μεγάλες μάζες απειλούνται με φτωχοποίηση. Οι συνθήκες δεν ευνοούν το πνεύμα μιας έστω ήπιας κοινωνικής ειρήνης. Κατανοητά εν πρώτοις όλα αυτά, πλην όμως χωρίς ουσιαστικές κινήσεις για κάποια διευθέτηση.

Ο 80τούτης, 47^ος πρόεδρος των Η.Π.Α. στην δεύτερη θητεία του, έχει μέχρι στιγμής βομβαρδίσει επτά χώρες. Το Ιράν, το Ιράκ, τη Νιγηρία, τη Σομαλία, τη Συρία, την Υεμένη και την Βενεζουέλα. Επίσης βύθισε πλεούμενα και εξολόθρευσε τα πληρώματά τους στον Ειρηνικό και στην Καραϊβική

Υπό την απειλή επεμβάσεως, κατοχής ή εξαγοράς βρίσκονται η Κούβα, το Μεξικό, η Γροιλανδία και το Ιράν. Μέσα σε έντεκα μήνες όλα αυτά, πετώντας  στα σκουπίδια κάθε διπλωματική πρακτική.

Δεν μπορώ να πάω πιο πίσω από το 1970. Μόλις 56 χρόνια νωρίτερα. Έως εκεί. Από τότε μέχρι και το 1975 την ανεβοκατέβαινα καθημερινώς. Όχι για ευχάριστο λόγο. Γυμνάσιο το έλεγαν μα δεν υποσχέθηκε, τουλάχιστον εις εμέ, ούτε παιδεία, μήτε ψυχαγωγία. Ζούσαμε και μέχρι το ΄74 στην κυριαρχία της χούντας με  όλα τα συμπαρομαρτούντα, τουτέστιν  καταστολή,  μικροαστισμός, κιτς,  κομπίνες επιπέδου εθνικοφροσύνης και την πρακτική εκείνων των στρατέων, οπότε αι στιγμαί γενικώς δεν ήσαν ευτυχείς.

Μετά την αποφοίτηση που δεν έτυχε ουδεμίας επιφοιτήσεως διάβαινα την Κηφισίας σπανιότερα, αλλά  από το 1985 έως το 2002 πάλιν καθημερινώς, ένεκα επαγγελματικαί υποχρεώσεις. Κεντώ αυτό το σεντονάκι προκειμένου να πείσω τους, υποθετικούς εν δυνάμει, αναγνώστας δια το πλούσιον των παραστάσεών μου  εις  αυτόν τον σημαντικόν, αστικόν, οδικόν άξονα. Την αβενιάδα των βορείων προαστίων. Ναι εκεί που παραλίγο να ξεκάνουν και τον Βενιζέλο. Τον Ελευθέριο, το 1933.

^{Νεφοσκεπές πρωινό της Τρίτης 30 Ιανουαρίου 1996. Μπροστά από το λούνα παρκ ονόματι "Αηδονάκια" κάποια αλλόκοτη βαρυτική έλξη έφερε το φορτηγό σε τούτη τη θέση.}

Στο παρελθόν που ανακαλώ, η Κηφισίας δεν διέθετε ανισόπεδες διαβάσεις, στην Καλογρέζα δεν υπήρχε Ολυμπιακό στάδιο, ούτε εμπορικά κέντρα, οι λέξεις golden hall ήταν απολύτως άγνωστες και ούτε το μέγαρο Ο.Τ.Ε. είχε ανεγερθεί. Υπήρχε ένα μόνο κατάστημα πώλησης αυτοκινήτων, η περίφημα παγόδα, μέχρι που ο Δημήτρης, Μάκης για τους φίλους του, Σαλιάρης το γύρισε σε disco, αναμορφώνοντας όπως έχει γραφτεί την αθηναϊκή νύχτα μετά το καλοκαίρι του ’79, όταν ο υπουργός συντονισμού, πατήρ του σημερινού πρωθυπουργού, εν μια νυκτί διπλασίασε δασμούς, εισφορές  και τέλη στα εισαγόμενα οχήματα παγώνοντας την αγορά. Υπήρχε και είς υπαίθριος κινηματογράφος. Drive in το αποκαλούσαμε, καθότι έφτανες, παρακολουθούσες, αναχωρούσες εποχούμενος. Πιστή αντιγραφή αυτό από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού.

Ένα χρόνο νωρίτερα, το ΄78, με την πατέντα της μεταφοράς συντελεστή η «Μπάμπης Βωβός Διεθνής Τεχνική» αρχίζει τον οικονομικό καλπασμό της, με το Atrina Center, οικοδομώντας το σύμπαν. Σιγά - σιγά οι ελεύθεροι χώροι θα έπαυαν να είναι ελεύθεροι. Όταν δε, τα τροχοφόρα άρχισαν να προσφέρουν μαζικά όλα τα απαιτούμενα άλλοθι στην ψυχή του νεοέλληνα, και  οι εκθέσεις αυτοκινήτων πλήθαιναν και από τις δυο πάντες της λεωφόρου, έπαυαν και οι χώροι. Έπρεπε, βεβαίως, να εξυπηρετηθούν και οι μεταστεύσαντες στα προάστια, να μην τρέχουν στην Συγγρού να ψωνίσουν τα σκούρα εμβληματικά ες γιου βι τους, αλλά χωρίς υποδομές και όλα στο "θα δούμε" το πράγμα ζοριζότανε τα μάλα.