Όπως και αν λέγεται, το πλέον δημοφιλές παιχνίδι - εμπόρευμα του πλανήτη, σαν να άφησε ένα ακόμα τμήμα της παραδοσιακής του ταυτότητας, στα γήπεδα των Η.Π.Α. Το προσέφερε εκούσια η διοικούσα αρχή του σπορ, στο βωμό της υπέρμετρης προβολής, του κέρδους, των τελετών, των ηθοποιών, των τραγουδιστών, των κομπέρ και των ζογκλέρ.

Αλλά και των αλλαγών των κανονισμών, όρα διάλειμμα ενυδάτωσης, ημίχρονο μεγαλύτερης διάρκειας, των ακριβών εισιτηρίων, των φτηνών πολιτικών παρεμβάσεων, των ακατάλληλων ωρών διεξαγωγής αγώνων και ασφαλώς της ασύμμετρης κυριαρχίας των στοιχηματικών.

Το θέρος του 1971, όταν ο πρόεδρος των Η.Π.Α., R.M. Nixon, ανακοίνωσε την αναστολή της μετατρεψιμότητας του αμερικανικού δολαρίου σε χρυσό, τερματίζοντας μονομερώς το διεθνές νομισματικό σύστημα του Bretton Woods, οδηγώντας στο σύγχρονο παγκόσμιο καθεστώς των μη καλυπτόμενων νομισμάτων, το μπλε oβάλ έβγαζε από τις γραμμές παραγωγής του στο Detroit την coupe έκδοση του Thundebird.

Ήταν ένα δίπορτο όχημα βάρους δυο τόνων, μήκους σχεδόν πεντέμισι μέτρων με επτάλιτρο κινητήρα V8 που απέδιδε 375 ίππους και κόστιζε 5.500 δολάρια. One grand per meter δηλαδή, ή 14,5 δολάρια ο ίππος. Έφερε δε, έναν ακόμα χαρακτηρισμό στην ονομασία του: Landau, που παραπέμπει σε πολυτελή, ιππήλατη άμαξα του 19ου αιώνα. Με αισθητική πολύ μακριά από οτιδήποτε κατασκευαζόταν και κυκλοφορούσε στην Ευρώπη, ήταν βέβαιο ότι θα άκουγε τα εξ αμάξης από τους φανατικούς γκουρού της ημεδαπής ριζοσπαστικής αυτοκίνησης.

Στον αυριανό ημιτελικό του Μουντιάλ, ανάμεσα στην μόνη εκτός Ευρώπης ομάδα που βρέθηκε εκεί, την Αργεντινή την ποδοσφαιρικώς εστεμμένη Αργεντινή και την θεωρούμενη ως πατρίδα του ποδοσφαίρου, την υπό το στέμμα Αγγλία, ποια να είναι άραγε τα συναισθηματικά κριτήρια που θα σπρώξουν έναν ουδέτερο φίλαθλο να υποστηρίξει μια από τις δυο;

Αυτό, διότι πίσω από την ποδοσφαιρική αναμέτρηση υφίσταται ένα σοβαρό ρήγμα ανάμεσα στις δυο χώρες που έχει σφραγιστεί με αίμα, με πολεμική αναμέτρηση. Δεν είναι άλλη από τη σύρραξη, σύντομη μεν μόλις δύο μηνών, καθοριστική δε για την τύχη των Φώκλαντ όπως τα όριζαν οι Βρετανοί ή Μαλβίνας όπως τα ανέφεραν οι Αργεντίνοι.

Ευρηματικός, παρατηρητικός και διαβασμένος ο συγγραφέας, συνέλεξε εμπειρίες 32 ετών, και εννέα μουντιάλ που παρακολούθησε εκ του σύνεγγυς με την δημοσιογραφική ιδιότητα και τις καταθέτει με χάρη σε μια άριστα επιμελημένη, σε ότι αφορά το περιεχόμενο, έκδοση. Απευθύνεται σε ποδοσφαιρόφιλους, αλλά είναι αναγνώσιμο και σε κοινό όπου το ποδόσφαιρο δεν είναι στις προτεραιότητές του.

Ξεκινά την αφήγησή του αναλύοντας την περίπτωση του Ζυλ Ριμέ, του Γάλλου που εμπνεύστηκε και εργάστηκε σκληρά για την σύσταση και λειτουργία του θεσμού. Με ταπεινή καταγωγή, υπήρξε ευθύς εξ αρχής υπέρ της επαγγελματικής προσέγγισης σε αντίθεση με το κυρίαρχο πνεύμα της εποχής, ένεκα Πιερ ντε Κουμπερτέν και το ιδεώδες του Ολυμπισμού. Χρειάστηκε ως συνήθως σε τέτοιες περιστάσεις σωρεία συμβιβασμών, αλλά η Ιστορία, δια χειρός Kuper, μας παραδίδει τον Ριμέ καθαρό και σε σύγκριση με τους διαδόχους του, άριστο.

Στη συνέχεια ο συγγραφέας ξετυλίγει μια ακολουθία γνώσεων και εμπειριών, είτε ως παιδί, είτε ως φοιτητής, είτε ως εργαζόμενος καθώς έτυχε να αντλήσει πολιτιστικά στοιχεία από διάφορες χώρες, όπως την Νότια Αφρική, την Ολλανδία, την Αγγλία, την Γαλλία. Έχοντας έτσι μια οικουμενικότητα, μετά το πέρας των σπουδών του στην Οξφόρδη εργάστηκε στους Financial Times και ταυτόχρονα ξεκίνησε την εμπλοκή του με το ποδόσφαιρο όπου συν τω χρόνω χτίζοντας σχέσεις εισχωρούσε όλο και βαθύτερα στον πυρήνα του χώρου, καταλάβαινε περισσότερα και κυρίως παρακολουθούσε τις εξελίξεις που κόμιζαν οι αρχές του σπορ.

Διαβασμένο πριν από 50 χρόνια, το πόνημα του Α. Καμύ, με είχε εντυπωσιάσει αλλά στον πυρήνα του παρέμενε δυσνόητο, πέραν της στεγνής αιτιοκρατικής ερμηνείας των πραγμάτων που αντιλαμβανόμουνα. Μακριά από την όποια λογική ακολουθία που καταλάβαινα, μου άρεσε μεν, δεν με κατέκτησε δε. Σαν τις ηλικιωμένες κυρίες που όταν παρακολουθούν πολιτικό να ομιλεί μουρμουράνε πως: «δεν καταλαβαίνω τι λέει, αλλά τα λέει τόσο ωραία». Μεταξύ μας, επ' αυτού, ούτε οι νεότεροι καταλαβαίνουν.

Καθώς όλοι συνηγορούν πως η κινηματογραφική μεταφορά ακολούθησε πιστά το περιεχόμενο του βιβλίου ο σκηνοθέτης Φρανσουά Οζόν, έχει κάνει μαγικά εξωτερικά πλάνα, αναδεικνύει την λιτή γοητεία του ασπρόμαυρου και γεννά ένα απαράμιλλο κλίμα όπου πλάθει την ιστορία του.

Στο καυτό Αλγέρι του Μεσοπολέμου, με τα προσεγμένα σκηνικά, τις Traction Avant να περισσεύουν στα πλάνα, και μια άρτια αναπαραγωγή της εποχής, ο ήρωας εμφανίζεται απόμακρος, σιωπηλός, ανέκφραστος, σχεδόν κατατονικός.

Με βλέμμα κουρασμένο και μια αδιαφορία για όλα όσα μικρά ή μεγάλα οι περισσότεροι αν όχι όλοι οι υπόλοιποι ενδιαφέρονται, αδειάζει τις μέρες και τις νύχτες του νωχελικά.

Στο ερώτημα πως μια σπάνια, εξαιρετική, δουλειά, ένας πραγματικός θησαυρός μπορεί να σε βυθίσει στη στεναχώρια, η απάντηση είναι κάπως έτσι:

Κατέφθασε με το ταχυδρομείο, πολύ επιμελώς συσκευασμένο ευγενική χειρονομία φίλου τινός από τα Σάλωνα και την ευρύτερη αδούλωτη, τρόπον τινά, Φωκίδα. Τίτλος: Οι «Δελφοί τη δεκαετία του 1950». Υπότιτλος: «Με τον φακό του Robert MacCabe». Πρόκειται για μια ιδιαίτερα προσεγμένη και ακριβή έκδοση. Το εισαγωγικό σημείωμα φέρει την υπογραφή της Υπουργού Πολιτισμού το οποίο ακολουθούν δυο επίσης, ιδιαίτερα ενημερωτικά και περιεκτικά κείμενα αξιωματούχων του υπουργείου. Εξίσου πλήρεις είναι και οι λεζάντες που συνοδεύουν τις εικόνες, ενώ η έκδοση είναι δίγλωσση με τα κείμενα τόσο στην Ελληνική όσο και στην Αγγλική.

Όπως προμηνύει και ο τίτλος, έχει να κάνει με την φωτογραφική κάλυψη του μαντείου των Δελφών, που αποτέλεσε το κέντρο ενδιαφέροντος του Αμερικανού, φοιτητή, τότε, Robert MacCabe. Γεννημένος στο Σικάγο το 1944, είναι μόλις 21 ετών όταν το 1955 έρχεται για πρώτη φορά στον τόπο μας. Η δουλειά που κάνει πέρα από την τεχνική αρτιότητα, τα απίθανα κάδρα, τον εξαιρετικό φωτισμό, όλα σε μαυρόασπρο φιλμ που φόρτωνε σε Rolleiflex, αποτελεί μια σπάνια κιβωτό όπου φυλάσσεται ακινητοποιημένο το μοναδικό παρελθόν αυτού του τμήματος της Ελλάδας. Του Ομφαλού της γης.

Από όλα τούτα τα σπουδαία, όμως, κυριολεκτικά ταυτίστηκα με μια παράγραφο του ίδιου του MacCabe, στο σύντομο επίμετρο που συνέταξε:

Δυόμιση αιώνες αριθμεί η συγκρότηση των Η.Π.Α. ως ανεξάρτητο κράτος και μόλις 70 χρόνια ως κυρίαρχη δύναμη του πλανήτη. Έχει πολύ δρόμο μέχρι να φτάσει τους πέντε της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, τους έξι της Οθωμανικής και τους οκτώμισι αιώνες της Βυζαντινής. Είναι ένα φρέσκο κράτος και μια φρεσκότερη αυτοκρατορία, άλλο θέμα αν η σφοδρή επιτάχυνση των τεχνολογιών σαν να πυκνώνει τον χρόνο από τον 20ό αιώνα και μετά. Έτσι σήμερα, τα 342 εκατομμύρια πολιτών των Η.Π.Α. έχουν λόγους να εορτάζουν αυτούς τους δυόμιση αιώνες της ανεξαρτησίας τους με όλες αυτές τις συνήθως πομπώδεις τελετές, που, επί προεδρίας του ογδοηκοντούτη 47ου προέδρου τους θα λάβουν ακραίες τιμές με αμφιλεγόμενη αισθητική, για να τεθεί πολύ διακριτικά.

Ποιες όμως να ήταν οι προσλήψεις για το έθνος, την πολιτική του και τις επιδράσεις του στον τόπο μας από ένα παιδί που γεννήθηκε στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του 50; Και πως δημιουργήθηκαν; Πάμε σε μερικές απαντήσεις μέσα από ένα προσωπικό σημείωμα.

Πάρα πολύ δύσκολο να μη κερδίσει τον αναγνώστη ο Ε. C. Δεν είναι μόνο το τόσο ξεχωριστό περιεχόμενο, ή η σπάνια ειλικρίνεια με την οποία ακουμπά πολύ προσωπικές στιγμές, ή ακόμα η καθαρόαιμη γραφή του. Είναι και η ευθύτητά του να εκφράσει γνώμες και απόψεις για θέματα που απασχολούν πολλούς. Τα εύσημα να δοθούν και στον  μεταφραστή, που μετέφερε την ζωντάνια και το σφρίγος της γραφής στην Ελληνική.

Σαν να πρόκειται για ένα οικογενειακό ημερολόγιο που ξεκινά από την εποχή που οι Μπολσεβίκοι επέβαλαν την εξουσία τους στη Ρωσία και φτάνει ως τις μέρες μας.

Καταγράφει τα συμβάντα της ευρύτερης οικογένειας του, την εξορία, την αφομοίωση στην Γαλλία, την αξιοθαύμαστη κοινωνική, ακαδημαϊκή τροχιά πολλών συγγενών, την απώλεια άλλων σε ένα περιβάλλον γεμάτο από αναταράξεις και απίθανες εξελίξεις.

Ο συγγραφέας καθώς διηγείται τα παιδικά του χρόνια, την ιστορία της οικογένειάς του, την τοποθετεί στις ευρύτερες ιστορικές εξελίξεις που επηρεάζουν πρακτικά ή συναισθηματικά τα μέλη της, γιατί μην λησμονούμε πως είναι εμιγκρέδες, ξεριζωμένοι από τον τόπο τους και διχασμένοι από το πριν και το τώρα που διαφεντεύει το μέλλον τους.

Ταυτόχρονα, προχωρά σε επισημάνσεις που χαρακτηρίζουν τις εποχές, αποκαλύπτοντας και την ευρυμάθειά του.

Η πρόσφατη εκδημία του καπταΓιάννη, κυβερνήτη, ιδιοκτήτη και αρκετά άλλα πιο σημαντικά του «Σκοπελίτη», μοιραία συγκίνησε το πανελλήνιο καθώς σύσσωμος ο Τύπος θυμήθηκε τα θαλασσινά του κατορθώματα και τις γεμάτες μποφόρια λαμπερές, πλήρεις από δοτικότητα και ανιδιοτέλεια μέρες του. Βέβαιος ότι είχα ταξιδέψει μαζί του, γύρισα σαράντα καλοκαίρια πίσω, ψάχνοντας τα φυλαγμένα κιτάπια. Τότε που επιχειρούσε ο πρόδρομος του σημερινού « Express Σκοπελίτη», ένα σκαρί αρκετά μικρότερο που μπορεί και να χωρούσε στο πρυμνιό του μικρό αυτοκίνητο της εποχής, ας πούμε ένα Α112, σίγουρα όμως χώρεσε το δίκυκλο μου από την Νάξο. Το είχαμε ασφαλίσει εγκάρσια στην μπουκαπόρτα.

Φωτογραφία δεν βρέθηκε, αλλά βρήκα την απόδειξη με την περιγραφή: «Απόδειξη μεταφοράς μικροδεμάτων». Σεπτέμβριος του 1986 ήταν, και το κόμιστρο για μεταφέρει το δίκυκλο από την Νάξο στην Μύκονο ήταν 255 Δραχμές ή 0.7 €. Το δε εισιτήριο για «ΑΤΟΜΟ ΕΝ (1)» όπως έγραφε η απόδειξη ήταν 456 Δρχ. ή 1,3€.

Σε ένα ιδιαίτερο κείμενο του καθηγητή Ιστορίας του Πανεπιστημίου της Αθήνας Αντώνη Λιάκου, καθώς μνημονεύει το έργο του Ιταλού ιστορικού Κάρλο Γκίνζμπουργκ, ο οποίος όπως επισημαίνει επέλεξε την μέθοδο της μικροϊστορίας προκειμένου να διακρίνουμε την ύπαρξη καλά κρυμμένων κόσμων, στάθηκα σε μια παράγραφο που όντως άνοιξε ένα άλλο παράθυρο θεώρησης των περασμένων: «Εκείνο που θέλει να μας πει ο Γκίνσμπουργκ είναι  ότι σε μια εποχή που έμπαιναν τα θεμέλια της επιστημονικής επανάστασης, στα πάνω στρώματα της κοινωνίας. Υπήρχε ένα ανάλογο ενδιαφέρον στα λαϊκά στρώματα τα οποία με τον τρόπο τους συνδύαζαν ετερόκλητα στοιχεία γνώσεων για να συγκροτήσουν τον δικό τους κόσμο. Αν εμείς γνωρίζουμε τον μισό κόσμο, αυτόν που δημιούργησε την  επιστήμη και τον Διαφωτισμό, μας παρουσιάζει τον άλλο μισό που καταδιώχθηκε και χάθηκε».

Την προηγούμενη μέρα μια εύστοχη όσο και πικρή παρατήρηση της Τασούλας Καραϊσκάκη στο κείμενο της, και αυτό στην εφημερίδα «Η Καθημερινή», με τίτλο «Οι αναρτήσεις είναι πια τα “νέα”», έφερε στο προσκήνιο τις ομοιότητες με τους κόσμους του Γκίνζμπουργκ που έρχονται στο σήμερα: «Πλέον, για όλο και περισσότερους «νέα» συνιστούν οι αναρτήσεις των influencers, των διασημοτήτων, των απλών χρηστών σε Instagram και Τik Τοk, με ότι συνεπάγονται για την  κοινωνικοπολιτική υγεία ο εκνοθευμένος λόγος και η ευκολία του ChapGpT». Αν προστεθεί δε και η τρομακτική απώλεια χρόνου που συνήθως δαπανάται στην παρακολούθηση άνευ ή ακόμα χειρότερα αρνητικής σημασίας θεμάτων, ο απολογισμός γίνεται ακόμα πιο απειλητικός.

Από τα ασφάλτινα τηλεθεάματα της πλατείας Συντάγματος, της πλατείας του νερού, της εθνικής οδού, του Ζαππείου, και ότι άλλο ξεχάστηκε γρηγορότερα,μετά τις γυρουβολιές σε βαρέλια,  και στο φόντο κίονες, ο αγώνας έκανε το τολμηρό βήμα προς το «Δε Χελίνικον». Δύσκολα, στην Ελλάδα, η σπατάλη θα μπορούσε να αποκτήσει πιο kitsch outfit.  Μιλώντας για ένδυση όμως, ας συνειδητοποιήσουμε ότι από το σνομπ  συνολάκι μπλέιζερ - φουλάρι των στελεχών της Λέσχης και την ολοένα μέσα στο χρόνο φθειρόμενη  αστική υπεροψία τους, το Δ.Ρ.Α., πέρασε, με γέφυρα τα αφόρητα λόγω μνημονίων χρόνια, σε μια επαρχιώτικη αντίληψη του επιχειρείν με το εύκολο κρατικό χρήμα. Στο μεσοδιάστημα, αυτής της όχι και τόσο αναμενόμενης μετάβασης, το προσπάθησε η δεύτερη, χρονικά, διοίκηση της  Ομοσπονδίας στα αβάσταχτα εκείνα χρόνια αλλά δεν πρόκαμε. Της έλειπαν περισσότερα έμψυχα, κονέ, υλικά από όσα είχε διαθέσιμα, ενώ, καλύπτοντας ακάλυπτες επιταγές αλλοτρίων, εκτέθηκε, παραμένουσα έκτοτε ακάλυπτη και περιθωριοποιημένη.

Κάπως έτσι, στο πέρασμα του χρόνου, το «ράλεϋ της Ακροπόλεως» της δεκαετίας του ΄50, ανδρώθηκε ως Διεθνές Ράλυ Ακρόπολις αλλά στις μέρες μας, το τρέχον νεοπλουτίστικο, τόσο λαμπερό, τόσο κενό, τόσο φθηνό γούστο, συνταξιοδότησε τον Ικτίνο, τον Καλλικράτη, τον Μνισικλή, και η Ακρόπολις των Αθηνών έδωσε τη θέση της το «Δε Χελίνικον» και την αισθητική του.

Πρώτα, εκεί στα τέλη του 19ου αιώνα, αποκαλούμενα ως «πυριτιδαποθήκη της Ευρώπης», κατόπιν στις απαρχές του β΄ Π.Π. ως «το μαλακό υπογάστριο της Ευρώπης»  όρος που λανσαρίστηκε από τον, και ως  πατέρα της νίκης αποκαλούμενο, Winston Churchill, που σε πρώτη εκδοχή περιελάμβανε την Ιταλία, μεταγενέστερα όμως την χερσόνησο του Αίμου. Τα Βαλκάνια. Την ευρύτερη γειτονιά μας. Περιοχή εύφλεκτη, δυσερμήνευτη, δύστροπη, έχοντας υποστεί σαρωτικές επιδράσεις σε σχέση με την Ευρώπη, όπως παρατεταμένη Οθωμανική Κατοχή, Εμφύλιους πολέμους, τις συνέπειες του ανήκειν στο Σύμφωνο της Βαρσοβίας, ή για να θυμηθούμε πάλι τον W.C., στο σιδηρούν παραπέτασμα, αλλά και την απροκάλυπτα προστατευτική φτερούγα του αετού των Η.Π.Α.

Σε ένα τόσο εύκολα συναλλασσόμενο διεθνές πλαίσιο, όπου σημαντικά κεφάλαια μεταφέρονται από ισχυρούς παίκτες ισχυρών οικονομιών, σε παρθένες αγορές που υπόσχονται πλήρη ελευθερία κινήσεων, για να διατυπωθεί πολύ διακριτικά, οι κινητοποιήσεις των γειτόνων ενάντια στα σχέδια του Αμερικανού γαμβρού δείχνουν μια σπάνια ακεραιότητα, αν δεν υπάρχει κάτι άλλο που προς το παρόν δεν φαίνεται. Στην περίπτωση που βλέπουμε ξεκάθαρα ότι συμβαίνει, η μαζικότητα της αντίδρασης δεν δείχνει το κλασσικό «δώστε κάτι παραπάνω για να κάνουμε τη δουλειά» αλλά το περήφανο: «μαζέψτε τα και δρόμο».