Με υπότιτλο «Μια πολιτική ανατομή της κρίσης 2009 – 2019», ιδού μια ακόμα έκδοση που έρχεται να συμβάλλει τα μάλα στην κατανόηση της υπερδεκαετούς και τόσο ταραχώδους εκείνης χρονικής περιόδου. Τα γεγονότα καταγράφονται με πληθώρα στοιχείων, που δομούν ένα ισχυρό σύνολο και τοποθετούνται σε χρονολογική σειρά ώστε να γίνει κατανοητό τι προηγήθηκε, τι έπεται και κυρίως την επίδραση του παρελθόντος στα μελλούμενα.

Γρήγορα επικεντρώνεται στο ερώτημα γιατί η κρίση στον τόπο μας είχε υπερτριπλάσια χρονική διάρκεια από τις άλλες πληγείσες χώρες και μια από τις απαντήσεις, με την οποία δεν έχει διαφωνήσει κανείς από όσους έχουν ασχοληθεί σοβαρά, επιστημονικά με το θέμα είναι ότι, διότι δεν υπήρξε ποτέ σύμπνοια με το σύνολο των εκπροσωπουμένων κομμάτων στο ελληνικό κοινοβούλιο.

Τούτο αποδεικνύει το βαθύ και ως φαίνεται ακόμα αγιάτρευτο ρήγμα από τα ταραχώδη γεγονότα του 20ού αιώνα, αλλά και την έλλειψη κάθε φροντίδας από τα ίδια τα κόμματα να εργαστούν πάνω σε μια πολιτική συναίνεσης, λειτουργώντας μικροκομματικά και επί της ουσίας αντεθνικά και αντιλαϊκά.

Επίσης κάνει μια πολύ ενδιαφέρουσα, εύστοχη παρατήρηση που αποτελεί ένα κρίσιμο βοήθημα για την ανάσχεση των φτηνών πολιτικών που βαθαίνουν το ρήγμα και φουντώνουν την αντιπαλότητα.

Η τελευταία πρόταση στο οπισθόφυλλο μας προσφέρει την ουσία της έκδοσης:  «Το βιβλίο απευθύνεται σε κάθε πολίτη που θέλει να γνωρίσει, αν είναι νέος, τη δραματική αυτή περίοδο ή, αν έχει την ηλικία, να εμβαθύνει όσα έζησε και να τα βάλει στη μεγάλη εικόνα της εποχής». Με υπέρτιτλο «Κρίση, Πολιτικοί Σεισμοί» και «υπότιτλο Ελλάδα 2007 – 2019, Ακροβασίες Διέξοδος», κάνει ευθύς εξ αρχής σαφές το περιεχόμενό του.

Έτσι ακριβώς είναι. Για να περιγραφεί με ένα ταπεινό ρήμα: Ξεστραβώνει. Και αυτό διότι ο συγγραφέας προσεγγίζει το σύνθετο, ακανθώδες θέμα με νηφαλιότητα, λογική, επιχειρήματα, πλούσιο λόγο και υπευθυνότητα. Είναι τα απαραίτητα συστατικά για φτάσει κανείς σε ώριμα, στέρεα και κυρίως έντιμα συμπεράσματα.

Όλα τα παραπάνω δομούνται με έναν πακτωλό από πληροφορίες, ημερομηνίες, ονοματεπώνυμα, γεγονότα, δραστηριότητες που κατανέμονται σε δέκα κεφάλαια τα οποία καλύπτουν λεπτομερώς και με σαφήνεια όλες τις εξελίξεις από το 2007 έως το 2019. Τα 13 αυτά χρόνια που συντάραξαν τη χώρα.

Βαθιά και εξ απαλών ονύχων ο Α.Π. ως επαγγελματίας στα γράμματα και στη γλώσσα με πλουσιότατο βιογραφικό σε ότι αφορά την εμπλοκή του στο χώρο ως επιμελητής, διορθωτής, μεταφραστής, διευθυντής συνιδιοκτήτης εκδοτικής εταιρείας, δάσκαλος μεταφράσεων, συνεργάτης εφημερίδων.

Ακροβατεί επιτυχημένα ανάμεσα στην λεπτή, ορθή, ακριβή χρήση του λόγου και την προσπάθεια να παραμείνει επίκαιρος με όλη τη ταλαιπωρία που υφίσταται η γλώσσα στην πορεία του χρόνου.

Συχνά αυτοαναφορικός, προσεκτικά οξύς, φλεγματικά ειρωνικός, αλλά ενίοτε σαν να επιχειρεί πλήξει την όποια χρησιμότητα της έκδοσης. Κάποια κομμάτια, αν είχαν μιλιά, θα μπορούσαν να εκφράσουν ένα είδος διαμαρτυρίας, πως ο δημιουργός τους τα χρησιμοποιεί προσχηματικά προκειμένου να εκφράσει αλλότριες απόψεις.

Αν το περιεχόμενο της έκδοσης παρουσιαζόταν ως καλογραμμένο σενάριο και όμορφα σκηνοθετημένη ταινία, ίσως να μην γινόταν ευμενώς αποδεκτή καθότι η θεματολογία της θα χαρακτηριζόταν ως υπερβολικά παραμυθένια. Και όμως οτιδήποτε εξιστορείται στις 253 σελίδες του βιβλίου είναι μια ακριβής περιγραφή αληθινών γεγονότων που ούτε ο πιο ευφάνταστος σεναριογράφος θα μπορούσε να υφάνει. Είναι η ιστορία μεγαλόπρεπων αγαλμάτων που φιλοτεχνήθηκαν στην ιλιγγιώδη άνοδο του χιτλερικού καθεστώτος.

Την εποχή που ο ναζισμός έμοιαζε ανίκητος, τότε που ο φανατισμός και η μισαλλόδοξη μεγαλοπρέπεια, έβαλαν την υφήλιο στην μεγαλύτερη περιπέτεια του εικοστού αιώνα, διακεκριμένοι καλλιτέχνες, πιστοί ή υποτεταγμένοι στις ιδεολογίες περί της ανωτερότητας της Αρίας φυλής φιλοτέχνησαν έργα που παρέπεμπαν στην ισχυροποίηση της και ταυτόχρονα ικανοποιούσαν τον μεγαλοϊδεατισμό καλλιτεχνικό και όχι μόνο του Χίτλερ.

Ο λόγος για τους γλύπτες Josef Thorak, Arno Breker, που εκτέλεσαν τις επιθυμίες του καθεστώτος. Δεν είναι τυχαίο που στο τέλος του Ιουνίου του 1940, όταν ο Χίτλερ επισκέφτηκε το Παρίσι το οποίο οι γερμανικές δυνάμεις είχαν καταλάβει ποζάρισε μπροστά στο πύργο του Άιφελ, ανάμεσα στον αγαπημένο του αρχιτέκτονα Albert Speer και τον Breker. Ο δε Thorak γνωστός για τα μεγαλοπρεπή μνημεία του, είχε από νωρίς την εύνοια του καθεστώτος συγκεντρώνοντας κολακευτικά σχόλια από τα κορυφαία στελέχη του ναζισμού όπως ο συνονόματός του, J. Goebbels.

Με υπότιτλο: Τα λάθη της Ιατρικής και πως επηρεάζουν, ο MD Marty Makary επιχειρεί τολμηρές, βαθιές αλλά ταυτόχρονα πολύ προσεκτικές και κυρίως τεκμηριωμένες τομές στις απόψεις, στις αντιλήψεις και κυρίως στις πρακτικές της σύγχρονης Ιατρικής.

Με μια ντουζίνα ενότητες, καλογραμμένες, κατανοητές και σε όσους δεν έχουν εντρυφήσει στους ατελείωτους δαιδάλους της Ιατρικής, αποκαλύπτει δομικά λάθη που έχουν συμβεί οδηγώντας σε καταφανώς λανθασμένες ενέργειες σε βάθος γενεών του ιατρικού προσωπικού, επιβαρύνοντας με δισεκατομμύρια τους φορολογούμενους, δημιουργώντας ταυτόχρονα στρατιές ασθενών.

Πέρα από αυτά τα δυσάρεστα αποκαλύπτει το άκαμπτο σύστημα, τον ασήκωτο μηχανισμό που τόσο πολύ βολεύεται με το αρνείται και να περιφρονεί οτιδήποτε έρχεται με φρέσκες, πρωτοπόρες τεκμηριωμένες ιδέες.

Είναι απίθανο το τι αποκαλύπτει και αδύνατο να μην εκνευριστεί ο αναγνώστης με αυτά που γεμίζουν τις 240 σελίδες του πονήματος. Γίνονται δε έτι περαιτέρω απειλητικά διότι ο συγγραφέας είναι καθηγητής στην Ιατρική σχολή του Τζονς Χόπκινς και μέλος της Εθνικής Ακαδημίας Ιατρικής των Η.Π.Α. Χειρουργός στην ειδικότητα έχει συγγράψει δυο βιβλία, έχει δημοσιεύσει περισσότερα από 300 επιστημονικά άρθρα. Έχει συμμετάσχει σε πολυάριθμες έρευνες, έχει παλέψει ώστε οι ευάλωτοι πληθυσμοί να αποκτήσουν αξιόπιστη και προσιτή περίθαλψη, ενώ του έχουν απονεμηθεί πολυάριθμα βραβεία διδασκαλίας.

Χρειάστηκε πολύς χρόνος για να ολοκληρωθεί η ανάγνωση τούτου του πονήματος.  Υπάρχουν κάποιοι λόγοι για αυτό. Κατ’ αρχάς είναι ογκώδες, ακολούθως δεν διαβάζεται απλώς. Μελετάται και αυτό διότι αφενός πρέπει ο αναγνώστης να είναι αφοσιωμένος, αφετέρου οι παραπομπές που δομούν το σύνολο είναι περισσότερες από τις 428 σελίδες του. Τέλος υφίσταται κάτι σημαντικότερο. Σε θλίβει, σε στεναχωρεί, σε εξοργίζει. Όλα τούτα, υπάρχουν στιγμές, που το κάνουν δυσβάστακτο, δεν το αντέχεις και το βάζεις στο πλάι, με τον ίδιο τρόπο που σταματάς μια επίπονη εργασία για να πάρεις ανάσες. Και να συνεχίσεις αργότερα.

Οφείλουμε να αποδώσουμε τα εύσημα στον συγγραφέα διότι είναι σαφές εκ πρώτης στιγμής η, ας μου επιτραπεί η λέξη, λύσσα με την οποία έχει διεξάγει την έρευνα. Με αλλεπάλληλες ριπές παραθέτει ημερομηνίες, ονοματεπώνυμα, βαθμούς ενστόλων, πρακτικά, όλα αλιευμένα από επίσημα κρατικά έντυπα, βιβλιογραφία αλλά και αφηγήσεις ανθρώπων που τα έζησαν. Μετά από τόσο όγκο και κόπο δουλειάς θα ήταν αλλόκοτο αν το αποτέλεσμα δεν ήταν άρτιο, χρήσιμο και τελικά αναγκαίο για να καταλάβουν οι επόμενες γενεές τι και γιατί έχει συμβεί. Να αρθούν, επιτέλους, κάποιες επικίνδυνες παραχαράξεις και να παραδοθούν με θάρρος τα συμβάντα ακέραια, αφτιασίδωτα και κυρίως απαλλαγμένα από σκοπιμότητες και διαστρεβλώσεις.

Η Κατοχή είναι ένα περίπλοκο, απόλυτα καθοριστικό τμήμα της Ιστορίας του εικοστού αιώνα, για τις εξελίξεις που ακολούθησαν. Σημασία έχει επίσης πως φτάσαμε σε αυτή, με τον τόπο κουρασμένο από την απορρόφηση του 1,5 εκατομμυρίων προσφύγων, το αγιάτρευτο τραύμα από το ξερίζωμα της Ιωνίας, ασφαλώς την επάνοδο της βασιλείας και το βαρύ αποτύπωμα της τετάρτης Αυγούστου. Η Κατοχή βύθισε ακόμα πιο βαθειά στην οδύνη τον τόπο και την συντριπτική πλειονότητα του πληθυσμού, ενώ ότι συνέβη σε αυτά τα 1300 μερόνυχτα οδήγησαν την κοινωνία στο ζόφο του Εμφυλίου.

Ας ξεκινήσουμε με την τοποθέτηση του συγγραφέα: «Οι πραγματικοί τόποι των δικών μου παιδοπόλεων (Καστρί Κηφισιάς, Ιωσηφόγλειο Νέας Σμύρνης, Καλή Παναγιά Βεροίας, Άγιος Δημήτριος Θεσσαλονίκης) δεν θα ήταν εύκολο αλλά ούτε και απαραίτητο να αναπαρασταθούν με πιστότητα».

Βρισκόμαστε μπροστά στην αφήγηση ενός παιδιού που οι συνθήκες το έφεραν σε ζοφερούς καιρούς από τα επτά του χρόνια μέχρι τα δεκατρία να ζήσει στις παιδουπόλεις και στα ιδρύματα της Φρειδερίκης.

Χιλιάδες παιδιά την δεκαετία του 50 μεγάλωσαν με αυτές τις προοπτικές, είτε διότι ήταν ορφανά, είτε διότι οι γονείς τους είχαν διαφύγει με τις ηττημένες δυνάμεις του Δ.Σ.Ε., είτε διότι τα οδήγησε εκεί η απόλυτη ένδεια.

Ο Γ.Α. ξετυλίγει τις αναμνήσεις του αναμιγνύοντας τις με στοιχεία μυθοπλασίας δημιουργώντας ένα σπαραξικάρδιο σύνολο που ποτέ δεν μετατρέπεται σε μελό. Αντίθετα, με ένα λεπτό και αριστοτεχνικά επιτηδευμένο παιδικό βλέμμα που μοιραία διακατέχεται από την ανάλογη αφέλεια, αποκαλύπτει το κλίμα, το περιβάλλον, τις συνθήκες κάτω από τις οποίες μεγάλωσαν, έμαθαν και αντιμετώπισαν τη ζωή.

Αν το φυσιολογικό είναι η ανατροφή του παιδιού με τη στοργή, το ενδιαφέρον, αλλά και την αυστηρότητα, όπου απαιτείται, της οικογένειας, οποιαδήποτε άλλη συνθήκη που ξεφεύγει από τον οικογενειακό κύκλο δεν μπορεί παρά να είναι επώδυνη για την παιδική ψυχή. Αν δε, μέχρι κάποιο χρονικό σημείο έχει γνωρίσει τη θαλπωρή της οικογένειας και ακολούθως αναγκάζεται να περάσει τις θύρες περίκλειστου ιδρύματος το χτύπημα είναι σαρωτικό και πιθανόν αξεπέραστο.

Η μελέτη των συνθηκών που οδήγησαν στο καθεστώς της 4^ης Αυγούστου είναι απαραίτητη προκειμένου να γίνουν αντιληπτά τα γεγονότα. Φυσικά συνδέονται με ότι προηγήθηκε, έχουν τις ρίζες τους στον βαθύ και βίαιο Εθνικό Διχασμό που με τη σειρά του θα έσβηνε με τον πόλεμο για να παραδώσει με την απελευθέρωση, σε ένα ακόμα πιο αιματηρό και διχαστικό Εμφύλιο σπαραγμό.

Ο πολυγραφότατος Μανόλης Κούμας μας προσφέρει μια αναλυτικότατη, κατανοητή αφήγηση όλων εκείνων των συμβάντων που έκαναν  εύκολη την κατάργηση του κοινοβουλευτισμού σε ένα χρονικό πλαίσιο όπου σημαντικό τμήμα της Ευρώπης γλιστρούσε στο φασισμό. Ιταλία, Γερμανία ήταν ήδη δέσμιες, μέχρι το τέλος της δεκαετίας η Ισπανία θα βίωνε την ίδια τύχη μετά από έναν αποτρόπαιο Εμφύλιο, ενώ από τα μέσα της δεκαετίας του ’20 η Πορτογαλία και για τα επόμενα σχεδόν 50 χρόνια ήταν περίκλειστη στο συντηρητικό, απολυταρχικό, εθνικιστικό, ανελεύθερο Estado Novo (Νέο Κράτος).

Αν σε όλα τα παραπάνω προστεθεί και το γεγονός ότι η μεγαλύτερη πολεμική εμπλοκή που έπληξε τον πλανήτη ήταν προς των θυρών, γίνεται αντιληπτή η πολυπλοκότητα και η ευθραυστότητα της διεθνούς σκηνής. Σε αυτό το πλαίσιο κινήθηκε και η ελληνική πολιτική σκηνή που μετά το κίνημα του Κονδύλη τον Οκτώβριο του '35, το νόθο Δημοψήφισμα του Νοεμβρίου και την παλινόρθωση της Μοναρχίας, το μέλλον γινόταν περισσότερο αβέβαιο.

Οι διηγήσεις, οι προσωπικές μαρτυρίες συγκεκριμένων χρονικών περιόδων από αντίστοιχες εμπειρίες όσων τις βίωσαν έχουν συχνά ένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Κατ’ αρχήν διότι μας γνωρίζουν ή μας θυμίζουν συνθήκες περασμένες, σχετικά ακατανόητες για τους νεότερους. Ακολούθως διότι μας μεταφέρουν στοιχεία από άλλες εποχές που θέλουμε να πιστεύουμε ότι διατηρούσαν περισσότερα στοιχεία ηρωισμού και ρομαντισμού.

Σε αυτό το πλαίσιο κινούνται δυο παρόμοιες εκδόσεις, που μας μεταφέρουν στα πρώτα χρόνια της ζωής δυο ελληνόπουλων που γεννήθηκαν στον μεσοπόλεμο. Στο «Τώρα θα δεις», ο γεννημένος το 1939 Δημήτρης Γκιώνης, περιγράφει αρκετά περιστατικά από τα πρώτα 12 χρόνια της ζωής του που τα πέρασε σε κεφαλοχώρι της Πελοποννήσου. Ο Πόλεμος, η Κατοχή που προηγήθηκαν, έδωσαν τη θέση τους στον Εμφύλιο και τα δύσκολα μετεμφυλιακά χρόνια που ακολούθησαν αποτελούν το χρονικό πλαίσιο των αφηγήσεων του. Τα δημοσιοποιεί με ωριμότητα, κατασταλαγμένα πια, σχεδόν μισό αιώνα αργότερα.