Αν ξεκινήσουμε από τα χαρακτηριστικά που δυνητικά θα μπορούσαν να περιγραφούν ως αρνητικά, θα αναφέρονταν οι κουραστικές μεν, αναγκαίες δε λεπτομέρειες και το συναισθηματικό ύφος της αφήγησης που διακατέχει τους συγγράψαντες, πράγμα αναμενόμενο σε κάποιο βαθμό.

Χωρισμένο σε δέκα κεφάλαια και έξι παραρτήματα το πόνημα των 469 σελίδων, στέκεται ανελέητο απέναντι στον υπουργό των εξωτερικών των Η.Π.Α. την χρονική περίοδο του πραξικοπήματος και της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο. Και με δεδομένη την κατάσταση πoυ είχε περιέλθει ο πρόεδρος των Η.Π.Α., Ρ. Νίξον, λόγων των εξελίξεων με το σκάνδαλο Γουότεργκέιτ, o υπουργός των Εξωτερικών δρούσε κατά το δοκούν, σχεδόν ανεξέλεγκτα, πάνω σε μια δική του ατζέντα.

Το σύνολο των στοιχείων που αναφέρονται είναι απότοκα της σοβαρής και ενδελεχούς έρευνας που έχει σε επίσημα αποχαρακτηρισμένα αρχεία των Αμερικανικών αρχών. Ακόμα και σε αυτά όμως, υπάρχουν τμήματα ή παράγραφοι που το περιεχόμενό τους παραμένει απόρρητο, ενώ υπάρχει και πλήθος αρχείων που δεν έχουν δημοσιοποιηθεί.

Ευθύς εκ πρώτης στιγμής, από την μελέτη των εγγράφων και ντοκουμέντων γίνονται σαφή δυο πράγματα. Πως το Κυπριακό ήταν ένα θέμα ιδιαίτερα περίπλοκο, που όσο περνούσε ο χρόνος εμφανίζονταν περισσότερα αδιέξοδα καθώς και η βαθιά εμπλοκή των Η.Π.Α. με ένα μεγάλο σύνολο διαχειριστών όπως πολιτικών, διπλωματών, πρακτόρων μυστικών υπηρεσιών. Άλλοι  εκτέλεσαν τα καθήκοντά τους με ακεραιότητα και υπευθυνότητα, ενώ άλλοι  υπάκουσαν σε  άλλες αρχές.

Εκατό χρόνια μετά την έκδοσή του, «ο Μεγάλος Γκάτσμπυ» παραμένει επίκαιρος. Το αυτό και για το: «Έρωτας μέσα στη νύχτα».  Ο δημιουργός τους, Francis Scott Fitzgerald ήταν τότε λίγο πριν τα τριάντα του.

Παρατηρητικός και ευαίσθητος απέναντι στο περιβάλλον του, βυθισμένος ήδη στα προβλήματα ανάγνωσης και ερμηνείας της πραγματικότητας που ζούσε, με την βάσανο του οινοπνεύματος να τον κατακτά, κατέγραψε ότι τον όριζε.

Ευρηματικός, παρατηρητικός και διαβασμένος ο συγγραφέας, συνέλεξε εμπειρίες 32 ετών, και εννέα μουντιάλ που παρακολούθησε εκ του σύνεγγυς με την δημοσιογραφική ιδιότητα και τις καταθέτει με χάρη σε μια άριστα επιμελημένη, σε ότι αφορά το περιεχόμενο, έκδοση. Απευθύνεται σε ποδοσφαιρόφιλους, αλλά είναι αναγνώσιμο και σε κοινό όπου το ποδόσφαιρο δεν είναι στις προτεραιότητές του.

Ξεκινά την αφήγησή του αναλύοντας την περίπτωση του Ζυλ Ριμέ, του Γάλλου που εμπνεύστηκε και εργάστηκε σκληρά για την σύσταση και λειτουργία του θεσμού. Με ταπεινή καταγωγή, υπήρξε ευθύς εξ αρχής υπέρ της επαγγελματικής προσέγγισης σε αντίθεση με το κυρίαρχο πνεύμα της εποχής, ένεκα Πιερ ντε Κουμπερτέν και το ιδεώδες του Ολυμπισμού. Χρειάστηκε ως συνήθως σε τέτοιες περιστάσεις σωρεία συμβιβασμών, αλλά η Ιστορία, δια χειρός Kuper, μας παραδίδει τον Ριμέ καθαρό και σε σύγκριση με τους διαδόχους του, άριστο.

Στη συνέχεια ο συγγραφέας ξετυλίγει μια ακολουθία γνώσεων και εμπειριών, είτε ως παιδί, είτε ως φοιτητής, είτε ως εργαζόμενος καθώς έτυχε να αντλήσει πολιτιστικά στοιχεία από διάφορες χώρες, όπως την Νότια Αφρική, την Ολλανδία, την Αγγλία, την Γαλλία. Έχοντας έτσι μια οικουμενικότητα, μετά το πέρας των σπουδών του στην Οξφόρδη εργάστηκε στους Financial Times και ταυτόχρονα ξεκίνησε την εμπλοκή του με το ποδόσφαιρο όπου συν τω χρόνω χτίζοντας σχέσεις εισχωρούσε όλο και βαθύτερα στον πυρήνα του χώρου, καταλάβαινε περισσότερα και κυρίως παρακολουθούσε τις εξελίξεις που κόμιζαν οι αρχές του σπορ.

Στο ερώτημα πως μια σπάνια, εξαιρετική, δουλειά, ένας πραγματικός θησαυρός μπορεί να σε βυθίσει στη στεναχώρια, η απάντηση είναι κάπως έτσι:

Κατέφθασε με το ταχυδρομείο, πολύ επιμελώς συσκευασμένο ευγενική χειρονομία φίλου τινός από τα Σάλωνα και την ευρύτερη αδούλωτη, τρόπον τινά, Φωκίδα. Τίτλος: Οι «Δελφοί τη δεκαετία του 1950». Υπότιτλος: «Με τον φακό του Robert MacCabe». Πρόκειται για μια ιδιαίτερα προσεγμένη και ακριβή έκδοση. Το εισαγωγικό σημείωμα φέρει την υπογραφή της Υπουργού Πολιτισμού το οποίο ακολουθούν δυο επίσης, ιδιαίτερα ενημερωτικά και περιεκτικά κείμενα αξιωματούχων του υπουργείου. Εξίσου πλήρεις είναι και οι λεζάντες που συνοδεύουν τις εικόνες, ενώ η έκδοση είναι δίγλωσση με τα κείμενα τόσο στην Ελληνική όσο και στην Αγγλική.

Όπως προμηνύει και ο τίτλος, έχει να κάνει με την φωτογραφική κάλυψη του μαντείου των Δελφών, που αποτέλεσε το κέντρο ενδιαφέροντος του Αμερικανού, φοιτητή, τότε, Robert MacCabe. Γεννημένος στο Σικάγο το 1944, είναι μόλις 21 ετών όταν το 1955 έρχεται για πρώτη φορά στον τόπο μας. Η δουλειά που κάνει πέρα από την τεχνική αρτιότητα, τα απίθανα κάδρα, τον εξαιρετικό φωτισμό, όλα σε μαυρόασπρο φιλμ που φόρτωνε σε Rolleiflex, αποτελεί μια σπάνια κιβωτό όπου φυλάσσεται ακινητοποιημένο το μοναδικό παρελθόν αυτού του τμήματος της Ελλάδας. Του Ομφαλού της γης.

Από όλα τούτα τα σπουδαία, όμως, κυριολεκτικά ταυτίστηκα με μια παράγραφο του ίδιου του MacCabe, στο σύντομο επίμετρο που συνέταξε:

Πάρα πολύ δύσκολο να μη κερδίσει τον αναγνώστη ο Ε. C. Δεν είναι μόνο το τόσο ξεχωριστό περιεχόμενο, ή η σπάνια ειλικρίνεια με την οποία ακουμπά πολύ προσωπικές στιγμές, ή ακόμα η καθαρόαιμη γραφή του. Είναι και η ευθύτητά του να εκφράσει γνώμες και απόψεις για θέματα που απασχολούν πολλούς. Τα εύσημα να δοθούν και στον  μεταφραστή, που μετέφερε την ζωντάνια και το σφρίγος της γραφής στην Ελληνική.

Σαν να πρόκειται για ένα οικογενειακό ημερολόγιο που ξεκινά από την εποχή που οι Μπολσεβίκοι επέβαλαν την εξουσία τους στη Ρωσία και φτάνει ως τις μέρες μας.

Καταγράφει τα συμβάντα της ευρύτερης οικογένειας του, την εξορία, την αφομοίωση στην Γαλλία, την αξιοθαύμαστη κοινωνική, ακαδημαϊκή τροχιά πολλών συγγενών, την απώλεια άλλων σε ένα περιβάλλον γεμάτο από αναταράξεις και απίθανες εξελίξεις.

Ο συγγραφέας καθώς διηγείται τα παιδικά του χρόνια, την ιστορία της οικογένειάς του, την τοποθετεί στις ευρύτερες ιστορικές εξελίξεις που επηρεάζουν πρακτικά ή συναισθηματικά τα μέλη της, γιατί μην λησμονούμε πως είναι εμιγκρέδες, ξεριζωμένοι από τον τόπο τους και διχασμένοι από το πριν και το τώρα που διαφεντεύει το μέλλον τους.

Ταυτόχρονα, προχωρά σε επισημάνσεις που χαρακτηρίζουν τις εποχές, αποκαλύπτοντας και την ευρυμάθειά του.

Η δεύτερη ενότητα του πολυγραφότατου Βρετανού ιστορικού για "Τα χρόνια του Χίτλερ", αποτελείται από δυο τόμους και αναφέρεται στο Ολοκαύτωμα. Ο δεύτερος τόμος καλύπτει την χρονική περίοδο από το 1939 ως το τέλος του πολέμου. Τότε που η ναζιστική δραστηριότητα για τις φυλετικές εκκαθαρίσεις, τις ανεξέλεγκτες δολοφονίες, τις σφαγές, αφενός έλαβαν τις μεγαλύτερες διαστάσεις τους, αφετέρου δεν περιορίστηκαν στα εδάφη του Γ΄Ράιχ, αλλά επεκτάθηκαν οπουδήποτε πάτησε γερμανική μπότα.

Η σπουδαιότητα του πονήματος, έγκειται στην βαθιά μελέτη αρχείων, που εγγυάται μια αντίστοιχα σοβαρή προσέγγιση αλλά και στον τρόπο γραφής και έκφρασης που χωρίς να επιθυμεί να θέλξει τον αναγνώστη με συναισθηματικό τρόπο, παραθέτει τα στοιχεία στεγνά, αλλά τόσο ισχυρά δομημένα που μοιραία δημιουργούν συναισθήματα.

Στο σύνολό του αποτελεί μια καίρια, ισχυρή, αδιαμφισβήτητη θέση και απάντηση σε εκείνους που αμφιβάλουν στην ύπαρξη σχεδίαση, εκτέλεση του Ολοκαυτώματος, ή έστω τις διαστάσεις του και τούτη η τοποθέτηση δεν έχει να κάνει μόνο με το Εβραϊκό στοιχείο, αλλά και με όσους η ηγεσία της Γερμανίας θεωρούσε untermenschen, υπάνθρωπους. Τουτέστιν Κομμουνιστές, Σλάβους, Σοσιαλιστές, Ρομά, πνευματικά καθυστερημένους, ομοφυλόφιλους, ανάπηρους, και άλλες θεωρούμενες περιθωριακές ομάδες πολιτών.

Επίσης σημαντικό ότι αποδεικνύεται πως όλα ήταν δρομολογημένα, επίσημα οργανωμένα στις λεπτομέρειες τους, το γνώριζε ένα ευρύ φάσμα αξιωματούχων και όσο περνούσε ο χρόνος και γινόταν πράξη αποκτούσε τεράστιες διαστάσεις, συνεπώς τα «δεν ήξερα», «δεν είδα», «δεν κατάλαβα» που στηρίχτηκαν οι γερμανικές αφηγήσεις είναι γράμμα κενό αν όχι προσβλητικά υποκριτικό.

Με υπότιτλο «Μια ξεχωριστή χώρα» ο διπλωμάτης Δ.Κ. κομίζει στο ευρύ κοινό μια σαφή εικόνα για όσα ταλανίζουν την πολύπαθη χώρα. Στο καμίνι της Μέσης Ανατολής, ο Λίβανος και κυρίως οι πολίτες του, ακολουθεί την τραχιά μοίρα της περιοχής. Σε ένα τόσο περίπλοκο και έντονο πλέγμα πολιτικών, θρησκευτικών, οικονομικών συνθηκών, το πόνημα του Δ.Κ. προσφέρει μια συνεχή αποκωδικοποίηση και ενημέρωση, με τρόπο λιτό και αφήγηση ρέουσα .

Η προσέγγισή του δεν είναι θεωρητική σαν ένα είδος μελέτης εκ του μακρώθεν, αφού υπηρέτησε εκεί με την ιδιότητα του πρέσβη της Ε.Ε. το χρονικό διάστημα μεταξύ 1997 και 2001. Γνώρισε, συνομίλησε, διαπραγματεύτηκε με πρόσωπα που είχαν ρόλους στις εξελίξεις.

Στο 15^ο και προτελευταίο, πριν τις σύντομες βιογραφίες, κεφάλαιο με τίτλο: «Ο Λίβανος πιο μεγάλος από τον εαυτό του», ο συγγραφέας προχωρά σε μια γρήγορη, συμπυκνωμένη αποτίμηση των γεγονότων που έπληξαν την χώρα τα τελευταία 50 χρόνια μετά την έκρηξη του Εμφυλίου το 1975. Σε αυτό το κείμενο δίνεται η ευκαιρία στον αναγνώστη να ανακεφαλαιώσει όσα προηγήθηκαν στις προηγούμενες 138 σελίδες και να συνειδητοποιήσει πλήρως τον υπότιτλο της έκδοσης.

Μέχρι τότε, του έχει δοθεί μια συνοπτική εικόνα από τους προηγούμενους αιώνες, την επίδραση των αποικιοκρατικών δυνάμεων της Ευρώπης, την πλήρη ανεξαρτησία από τα δεσμά της Γαλλίας, η οποία δεν απέφυγε φτηνά υπεροπτικές συμπεριφορές, τον Νοέμβριο του ’43. Επίσης, τα πρώτα βήματα πάνω στο Εθνικό Συμβούλιο, το οποίο όπως επισημαίνεται δεν είναι γραπτό και επιτάσσει όπως ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας να είναι Μαρωνίτης, ο πρωθυπουργός Μουσουλμάνος Σουνίτης και ο Πρόεδρος της Βουλής Σιίτης.

Τo μυθιστόρημα του, περισσότερο γνωστού ως ηθοποιού παρά ως συγγραφέα, Στέλιου Μάϊνα είναι δυνατό, πλήρες και κρατά το ενδιαφέρον του αναγνώστη μέχρι τελευταίας σελίδας και τελικής πρότασης. Ως προς τούτο, έχει αρκετά εφόδια.

Είναι πρωτότυπο, όσο πρωτότυπο μπορεί να γίνει από τη στιγμή που την αλμύρα μας την έχει σερβίρει στο χαρτί ένας Καββαδίας.

Ασφαλώς να μην λησμονηθούν έτεροι τιτάνες όπως οι Καρκαβίτσας, Παπαδιαμάντης, Κόντογλου και μετά βεβαιότητας κάποιους λησμονώ.

Μολοντούτο ο Σ.Μ. πλέκει προσεκτικά την ναυτική του ιστορία, την εντάσσει στο χρόνο ακολουθεί με ευαισθησία, χωρίς να γίνεται μελοδραματικός, τις ευρύτερες περιπέτειες της Σύρας, της Ελλάδας, του κόσμου και χτίζει το σενάριο του άψογα.

Χρησιμοποιεί όλο τον πλούτο της γλώσσας αλλά και τα ιδιώματα της ναυτικής διαλέκτου, προσφέροντας πάντα επεξηγήσεις ώστε να γίνεται κατανοητός από όλους.

Δομεί τους χαρακτήρες του με λεπτομέρεια, χωρίς να γίνεται κουραστικός, δίχως να τους ηρωοποιεί, καθώς τους εντάσσει στους χώρους και στους χρόνους της ιστορίας του.

Οι περισσότεροι κουβαλάνε μια δωρικότητα, επιδεικνύουν μεγάλες αντοχές και ο Μιχάλης, ο κεντρικός ήρωάς βασανισμένος αρκετά, σαν να επιδιώκει μια λύτρωση.

Με υπότιτλο Δολοφονίες, Αντιδικτατορική Δράση, Ύποπτοι θάνατοι κατά την περίοδο1967 – 1974 ο συγγραφέας παραδίδει στο ευρύ κοινό μια ογκώδη και λεπτομερέστατη μελέτη, για όλους όσοι εξεμέτρησαν το ζειν κατά την διάρκεια της στρατιωτικής δικτατορίας όχι με φυσικό θάνατο. Το υπέρ οκτακοσίων σελίδων πόνημα  χωρίζεται σε 15 κεφάλαια όπου κατηγοριοποιούνται  οι περιπτώσεις των απωλειών.

Στο πρώτο περιγράφονται ο σκοπός, η μέθοδος , οι πηγές, οι περιορισμοί, οι δυσκολίες της έρευνας, αλλά και ο κομβικός ρόλος της δικηγόρου Φιλάνθης Ψυρρή. Στο 2^ο αναφέρονται οι νεκροί των πρώτων ημερών του πραξικοπήματος (αφορά 4 άτομα), στο 3^ο οι αναγνωρισμένοι νεκροί του αντιδικτατορικού αγώνα (7 ατ.), στο 4^ο οι αποσιωπημένες απώλειες του αποτυχημένου βασιλικού κινήματος τον Δεκέμβριο του ΄67 (5 ατ.). Το 5^ο είναι αφιερωμένο στην εξέγερση της Νομικής και στα θύματα του Πολυτεχνείου (24), ενώ στο 6^ο στα θύματα μετά το Πολυτεχνείο (6) και το 7^ο στο ζήτημα των φημολογούμενων νεκρών στα γεγονότα του Πολυτεχνείου (6). Στο 8^ο οι ύποπτοι θάνατοι στην αστυνομία και στις ένοπλες δυνάμεις (15). Στο 9^ο οι ύποπτοι θάνατοι εφέδρων στρατιωτών (42), στο 10^ο οι ύποπτοι θάνατοι πολιτών, φοιτητών, κληρικών (38). Στο 11^ο αναφέρονται οι θάνατοι πολιτικών κρατουμένων (63). Στο 12^ο οι περιπτώσεις θανάτων εξόριστων μετά την δικτατορία (4). Στο 13^ο ασχολείται με λανθασμένες καταγραφές θανάτων (8), στο 14^ο οι εξαφανίσεις (4) και στο 15^ο οι λοιπές περιπτώσεις (21).