Καθώς στην κηδεία του παρευρέθηκαν ενάμιση εκατομμύριο πολίτες, δεν μπορεί, κάτι καλό θα άφησε στα 62 χρόνια που περπάτησε στον πλανήτη. Ημιθανή στο νοσοκομείο της Πάντοβα τον επισκέφτηκε ο Πρόεδρος της Ιταλικής Δημοκρατίας Sandro Pertini, τον φίλησε στο μέτωπο τον αποκάλεσε αδελφικό φίλο, γιο και συμπολεμιστή. Λίγες μέρες αργότερα στην κηδεία του στη Ρώμη ο 88χρονος Πρόεδρος έκλινε το γόνυ ακούμπησε τις παλάμες του στο φέρετρο και τον αποχαιρέτησε.

Με την σκηνοθετική επιμέλεια του Andrea Segre, πρωταγωνιστή τον Elio Germano και αρκετό υλικό εποχής μας ήρθε και μας συγκίνησε η ταινία Berlinguer: La Grande Ambizione. Αφηγείται ένα τμήμα της πολιτικής και οικογενειακής ζωής του Ιταλού πολιτικού. Στις Ελληνικές αίθουσες παραδόθηκε με τίτλο «Μπερλίνγκουερ: Η μεγάλη ελπίδα». Διαφοροποιείται έτσι, από τον ιταλικό τίτλο που σε ακριβή μετάφραση είναι: «Η μεγάλη φιλοδοξία». Ας κρατήσουμε και τους δυο με την έννοια ότι η παρουσία, οι ιδέες, τα πεπραγμένα του Berlinguer ήταν και τα δυο. Ατυχώς, τίποτα από τα δυο δεν ευοδώθηκε.

Σε κάθε περίπτωση αυτό που επέλεξε να κάνει, το μονοπάτι που θέλησε να βαδίσει ήταν βέβαιο ότι του εξασφάλιζε  πολλούς ισχυρούς αντιπάλους που δεν θα είχαν δεύτερες σκέψεις να χρησιμοποιήσουν κάθε μέσον για να τον εμποδίσουν. Πέρα από την ορθοδοξία της Μόσχας, τον Καθολικισμό, την πολιτική των Η.Π.Α., την Χριστιανοδημοκρατία, την σκοτεινή πλευρά της ένοπλης βίας, τα οικονομικά συμφέροντα, δηλωτική επ’ αυτού η άποψη του «Avvocato» Giovanni Agnelli, πως δεν θα είχε καμία θέση στην Ιταλία αν επικρατούσε το P.C.I. Διότι μπορεί το κομμουνιστικό κόμμα υπό την ηγεσία του Ε. Berlinguer να ξεπέρασε το 30%, από την άλλη όμως ο Agnelli τότε, έλεγχε το 4,4% του ΑΕΠ της Ιταλίας, το 3,1% του βιομηχανικού εργατικού δυναμικού της και το 16,5% των βιομηχανικών επενδύσεων στην έρευνα.

Όλα αυτά έκαναν το έργο του κομμουνιστή ηγέτη βάδισμα σε τεντωμένο σκοινί χωρίς προστατευτικό δίχτυ και μας τα διηγείται λυρικά, λιτά, συγκινητικά το δημιούργημα του Α. Segre. Εξαίρετος στο ρόλο του ο Elio Germano που υποδύεται τον Ιταλό πολιτικό με τους κυρτούς ώμους και ένα τσιγάρο μόνιμα ανάμεσα στα ακροδάκτυλα ή στα χείλη, αναδεικνύοντας τις ιδιότητές του, όπως η αυτοσυγκράτηση, η ειλικρίνεια, η σοβαρότητα και η ευγενής αυστηρότητα που τον διέκρινε. Πέρα όμως από την δημόσια εικόνα του, παρέμεινε προσηλωμένος, αφοσιωμένος απέναντι στην οικογένεια του, δίνοντας βάρος και στους δύο ρόλους του. Του συζύγου και του πατέρα τεσσάρων τέκνων.

Είχε το χάρισμα, είχε το ύφος και η Ιστορία θα μπορούσε να τον πιστώσει για την κληρονομιά εννοιών όπως, «ιστορικός συμβιβασμός», «ευρωκομμουνισμός», «λιτότητα» ή «ηθικό ζήτημα» που οφείλουν τη γέννησή τους, ή έστω  την τύχη τους, σε αυτόν. Την εποχή που πρωταγωνίστησε έπαιζε μεγάλο ρόλο η παρουσία του πολιτικού στο «μπαλκόνι», η επίδοσή στη ρητορική ενώπιον μεγάλου πλήθους. Και αυτός, είχε την ικανότητα να γεμίσει το ακροατήριο με ελπίδα, αγωνιστική διάθεση και υψηλό φρόνημα.

Την δεκαετία του '70, η Ιταλία ήταν ένα πελώριο πολιτικό εργαστήριο, καθώς ζούσε τα «μολυβένια χρόνια» και την «στρατηγική της έντασης». Αυτό ήταν το σκηνικό όπου ξεχώρισε ο Εnrico Berlinguer. Έπλασε και διαχειρίστηκε έναν έντιμο, καθαρό και πετυχημένο πολιτικό χαρακτήρα έχοντας απέναντί του, τα εκ διαμέτρου αντίθετα, όπως μας τα παρουσιάζει και ο Paolo Sorentino στο εξαίσιο δημιούργημα του «Il Divo».

Ταυτόχρονα είχε και την ατυχία να χαθεί τον Μάιο του '78 ο Αldo Μoro η μοναδική, ίσως, ηθική και πολιτική ποιότητα από πλευράς Χριστιανοδημοκρατίας που μπορούσε να συμβάλει στο compromeso storico, τον περίφημο ιστορικό συμβιβασμό ο οποίος θα παρέμενε στους δέλτους της Ιστορίας ως λαμπρή μεν, ανεφάρμοστη θεωρία δε. 'Εξι χρόνια αργότερα θα εγκατέλειπε τα εγκόσμια και ο Berlinguer. Μαζί του οι ελπίδες και οι φιλοδοξίες εκατομμυρίων Ιταλών αλλά και Ευρωπαίων που είχαν πιστέψει σε ένα λιγότερο διχαστικό, άνισο και περισσότερο ανθρώπινο επόμενο κεφάλαιο.