Στο ερώτημα πως μια σπάνια, εξαιρετική, δουλειά, ένας πραγματικός θησαυρός μπορεί να σε βυθίσει στη στεναχώρια, η απάντηση είναι κάπως έτσι:

Κατέφθασε με το ταχυδρομείο, πολύ επιμελώς συσκευασμένο ευγενική χειρονομία φίλου τινός από τα Σάλωνα και την ευρύτερη αδούλωτη, τρόπον τινά, Φωκίδα. Τίτλος: Οι «Δελφοί τη δεκαετία του 1950». Υπότιτλος: «Με τον φακό του Robert MacCabe». Πρόκειται για μια ιδιαίτερα προσεγμένη και ακριβή έκδοση. Το εισαγωγικό σημείωμα φέρει την υπογραφή της Υπουργού Πολιτισμού το οποίο ακολουθούν δυο επίσης, ιδιαίτερα ενημερωτικά και περιεκτικά κείμενα αξιωματούχων του υπουργείου. Εξίσου πλήρεις είναι και οι λεζάντες που συνοδεύουν τις εικόνες, ενώ η έκδοση είναι δίγλωσση με τα κείμενα τόσο στην Ελληνική όσο και στην Αγγλική.

Όπως προμηνύει και ο τίτλος, έχει να κάνει με την φωτογραφική κάλυψη του μαντείου των Δελφών, που αποτέλεσε το κέντρο ενδιαφέροντος του Αμερικανού, φοιτητή, τότε, Robert MacCabe. Γεννημένος στο Σικάγο το 1944, είναι μόλις 21 ετών όταν το 1955 έρχεται για πρώτη φορά στον τόπο μας. Η δουλειά που κάνει πέρα από την τεχνική αρτιότητα, τα απίθανα κάδρα, τον εξαιρετικό φωτισμό, όλα σε μαυρόασπρο φιλμ που φόρτωνε σε Rolleiflex, αποτελεί μια σπάνια κιβωτό όπου φυλάσσεται ακινητοποιημένο το μοναδικό παρελθόν αυτού του τμήματος της Ελλάδας. Του Ομφαλού της γης.

Από όλα τούτα τα σπουδαία, όμως, κυριολεκτικά ταυτίστηκα με μια παράγραφο του ίδιου του MacCabe, στο σύντομο επίμετρο που συνέταξε:

Πάρα πολύ δύσκολο να μη κερδίσει τον αναγνώστη ο Ε. C. Δεν είναι μόνο το τόσο ξεχωριστό περιεχόμενο, ή η σπάνια ειλικρίνεια με την οποία ακουμπά πολύ προσωπικές στιγμές, ή ακόμα η καθαρόαιμη γραφή του. Είναι και η ευθύτητά του να εκφράσει γνώμες και απόψεις για θέματα που απασχολούν πολλούς. Τα εύσημα να δοθούν και στον  μεταφραστή, που μετέφερε την ζωντάνια και το σφρίγος της γραφής στην Ελληνική.

Σαν να πρόκειται για ένα οικογενειακό ημερολόγιο που ξεκινά από την εποχή που οι Μπολσεβίκοι επέβαλαν την εξουσία τους στη Ρωσία και φτάνει ως τις μέρες μας.

Καταγράφει τα συμβάντα της ευρύτερης οικογένειας του, την εξορία, την αφομοίωση στην Γαλλία, την αξιοθαύμαστη κοινωνική, ακαδημαϊκή τροχιά πολλών συγγενών, την απώλεια άλλων σε ένα περιβάλλον γεμάτο από αναταράξεις και απίθανες εξελίξεις.

Ο συγγραφέας καθώς διηγείται τα παιδικά του χρόνια, την ιστορία της οικογένειάς του, την τοποθετεί στις ευρύτερες ιστορικές εξελίξεις που επηρεάζουν πρακτικά ή συναισθηματικά τα μέλη της, γιατί μην λησμονούμε πως είναι εμιγκρέδες, ξεριζωμένοι από τον τόπο τους και διχασμένοι από το πριν και το τώρα που διαφεντεύει το μέλλον τους.

Ταυτόχρονα, προχωρά σε επισημάνσεις που χαρακτηρίζουν τις εποχές, αποκαλύπτοντας και την ευρυμάθειά του.

Η δεύτερη ενότητα του πολυγραφότατου Βρετανού ιστορικού για "Τα χρόνια του Χίτλερ", αποτελείται από δυο τόμους και αναφέρεται στο Ολοκαύτωμα. Ο δεύτερος τόμος καλύπτει την χρονική περίοδο από το 1939 ως το τέλος του πολέμου. Τότε που η ναζιστική δραστηριότητα για τις φυλετικές εκκαθαρίσεις, τις ανεξέλεγκτες δολοφονίες, τις σφαγές, αφενός έλαβαν τις μεγαλύτερες διαστάσεις τους, αφετέρου δεν περιορίστηκαν στα εδάφη του Γ΄Ράιχ, αλλά επεκτάθηκαν οπουδήποτε πάτησε γερμανική μπότα.

Η σπουδαιότητα του πονήματος, έγκειται στην βαθιά μελέτη αρχείων, που εγγυάται μια αντίστοιχα σοβαρή προσέγγιση αλλά και στον τρόπο γραφής και έκφρασης που χωρίς να επιθυμεί να θέλξει τον αναγνώστη με συναισθηματικό τρόπο, παραθέτει τα στοιχεία στεγνά, αλλά τόσο ισχυρά δομημένα που μοιραία δημιουργούν συναισθήματα.

Στο σύνολό του αποτελεί μια καίρια, ισχυρή, αδιαμφισβήτητη θέση και απάντηση σε εκείνους που αμφιβάλουν στην ύπαρξη σχεδίαση, εκτέλεση του Ολοκαυτώματος, ή έστω τις διαστάσεις του και τούτη η τοποθέτηση δεν έχει να κάνει μόνο με το Εβραϊκό στοιχείο, αλλά και με όσους η ηγεσία της Γερμανίας θεωρούσε untermenschen, υπάνθρωπους. Τουτέστιν Κομμουνιστές, Σλάβους, Σοσιαλιστές, Ρομά, πνευματικά καθυστερημένους, ομοφυλόφιλους, ανάπηρους, και άλλες θεωρούμενες περιθωριακές ομάδες πολιτών.

Επίσης σημαντικό ότι αποδεικνύεται πως όλα ήταν δρομολογημένα, επίσημα οργανωμένα στις λεπτομέρειες τους, το γνώριζε ένα ευρύ φάσμα αξιωματούχων και όσο περνούσε ο χρόνος και γινόταν πράξη αποκτούσε τεράστιες διαστάσεις, συνεπώς τα «δεν ήξερα», «δεν είδα», «δεν κατάλαβα» που στηρίχτηκαν οι γερμανικές αφηγήσεις είναι γράμμα κενό αν όχι προσβλητικά υποκριτικό.

Με υπότιτλο «Μια ξεχωριστή χώρα» ο διπλωμάτης Δ.Κ. κομίζει στο ευρύ κοινό μια σαφή εικόνα για όσα ταλανίζουν την πολύπαθη χώρα. Στο καμίνι της Μέσης Ανατολής, ο Λίβανος και κυρίως οι πολίτες του, ακολουθεί την τραχιά μοίρα της περιοχής. Σε ένα τόσο περίπλοκο και έντονο πλέγμα πολιτικών, θρησκευτικών, οικονομικών συνθηκών, το πόνημα του Δ.Κ. προσφέρει μια συνεχή αποκωδικοποίηση και ενημέρωση, με τρόπο λιτό και αφήγηση ρέουσα .

Η προσέγγισή του δεν είναι θεωρητική σαν ένα είδος μελέτης εκ του μακρώθεν, αφού υπηρέτησε εκεί με την ιδιότητα του πρέσβη της Ε.Ε. το χρονικό διάστημα μεταξύ 1997 και 2001. Γνώρισε, συνομίλησε, διαπραγματεύτηκε με πρόσωπα που είχαν ρόλους στις εξελίξεις.

Στο 15^ο και προτελευταίο, πριν τις σύντομες βιογραφίες, κεφάλαιο με τίτλο: «Ο Λίβανος πιο μεγάλος από τον εαυτό του», ο συγγραφέας προχωρά σε μια γρήγορη, συμπυκνωμένη αποτίμηση των γεγονότων που έπληξαν την χώρα τα τελευταία 50 χρόνια μετά την έκρηξη του Εμφυλίου το 1975. Σε αυτό το κείμενο δίνεται η ευκαιρία στον αναγνώστη να ανακεφαλαιώσει όσα προηγήθηκαν στις προηγούμενες 138 σελίδες και να συνειδητοποιήσει πλήρως τον υπότιτλο της έκδοσης.

Μέχρι τότε, του έχει δοθεί μια συνοπτική εικόνα από τους προηγούμενους αιώνες, την επίδραση των αποικιοκρατικών δυνάμεων της Ευρώπης, την πλήρη ανεξαρτησία από τα δεσμά της Γαλλίας, η οποία δεν απέφυγε φτηνά υπεροπτικές συμπεριφορές, τον Νοέμβριο του ’43. Επίσης, τα πρώτα βήματα πάνω στο Εθνικό Συμβούλιο, το οποίο όπως επισημαίνεται δεν είναι γραπτό και επιτάσσει όπως ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας να είναι Μαρωνίτης, ο πρωθυπουργός Μουσουλμάνος Σουνίτης και ο Πρόεδρος της Βουλής Σιίτης.

Τo μυθιστόρημα του, περισσότερο γνωστού ως ηθοποιού παρά ως συγγραφέα, Στέλιου Μάϊνα είναι δυνατό, πλήρες και κρατά το ενδιαφέρον του αναγνώστη μέχρι τελευταίας σελίδας και τελικής πρότασης. Ως προς τούτο, έχει αρκετά εφόδια.

Είναι πρωτότυπο, όσο πρωτότυπο μπορεί να γίνει από τη στιγμή που την αλμύρα μας την έχει σερβίρει στο χαρτί ένας Καββαδίας.

Ασφαλώς να μην λησμονηθούν έτεροι τιτάνες όπως οι Καρκαβίτσας, Παπαδιαμάντης, Κόντογλου και μετά βεβαιότητας κάποιους λησμονώ.

Μολοντούτο ο Σ.Μ. πλέκει προσεκτικά την ναυτική του ιστορία, την εντάσσει στο χρόνο ακολουθεί με ευαισθησία, χωρίς να γίνεται μελοδραματικός, τις ευρύτερες περιπέτειες της Σύρας, της Ελλάδας, του κόσμου και χτίζει το σενάριο του άψογα.

Χρησιμοποιεί όλο τον πλούτο της γλώσσας αλλά και τα ιδιώματα της ναυτικής διαλέκτου, προσφέροντας πάντα επεξηγήσεις ώστε να γίνεται κατανοητός από όλους.

Δομεί τους χαρακτήρες του με λεπτομέρεια, χωρίς να γίνεται κουραστικός, δίχως να τους ηρωοποιεί, καθώς τους εντάσσει στους χώρους και στους χρόνους της ιστορίας του.

Οι περισσότεροι κουβαλάνε μια δωρικότητα, επιδεικνύουν μεγάλες αντοχές και ο Μιχάλης, ο κεντρικός ήρωάς βασανισμένος αρκετά, σαν να επιδιώκει μια λύτρωση.

Με υπότιτλο Δολοφονίες, Αντιδικτατορική Δράση, Ύποπτοι θάνατοι κατά την περίοδο1967 – 1974 ο συγγραφέας παραδίδει στο ευρύ κοινό μια ογκώδη και λεπτομερέστατη μελέτη, για όλους όσοι εξεμέτρησαν το ζειν κατά την διάρκεια της στρατιωτικής δικτατορίας όχι με φυσικό θάνατο. Το υπέρ οκτακοσίων σελίδων πόνημα  χωρίζεται σε 15 κεφάλαια όπου κατηγοριοποιούνται  οι περιπτώσεις των απωλειών.

Στο πρώτο περιγράφονται ο σκοπός, η μέθοδος , οι πηγές, οι περιορισμοί, οι δυσκολίες της έρευνας, αλλά και ο κομβικός ρόλος της δικηγόρου Φιλάνθης Ψυρρή. Στο 2^ο αναφέρονται οι νεκροί των πρώτων ημερών του πραξικοπήματος (αφορά 4 άτομα), στο 3^ο οι αναγνωρισμένοι νεκροί του αντιδικτατορικού αγώνα (7 ατ.), στο 4^ο οι αποσιωπημένες απώλειες του αποτυχημένου βασιλικού κινήματος τον Δεκέμβριο του ΄67 (5 ατ.). Το 5^ο είναι αφιερωμένο στην εξέγερση της Νομικής και στα θύματα του Πολυτεχνείου (24), ενώ στο 6^ο στα θύματα μετά το Πολυτεχνείο (6) και το 7^ο στο ζήτημα των φημολογούμενων νεκρών στα γεγονότα του Πολυτεχνείου (6). Στο 8^ο οι ύποπτοι θάνατοι στην αστυνομία και στις ένοπλες δυνάμεις (15). Στο 9^ο οι ύποπτοι θάνατοι εφέδρων στρατιωτών (42), στο 10^ο οι ύποπτοι θάνατοι πολιτών, φοιτητών, κληρικών (38). Στο 11^ο αναφέρονται οι θάνατοι πολιτικών κρατουμένων (63). Στο 12^ο οι περιπτώσεις θανάτων εξόριστων μετά την δικτατορία (4). Στο 13^ο ασχολείται με λανθασμένες καταγραφές θανάτων (8), στο 14^ο οι εξαφανίσεις (4) και στο 15^ο οι λοιπές περιπτώσεις (21).

Εδώ και μήνες είχε συστηθεί από πιστό αναγνώστη, ενίοτε το «πιστός» αναδεικνύεται ισχυρότερο του «φίλος», αλλά καθώς προηγούντο άλλα, περίμενε τη σειρά του. Ξεκινώντας από το εξώφυλλο εκτιμούσα ότι το Πολυμέρης είναι επώνυμο, όρα Φώτη Πολυμέρη, και κάπου εδώ τελειώνουν οι απόπειρες για χιούμορ.

Ο καθηγητής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Πολυμέρης Βόγλης λοιπόν, πραγματοποίησε ένα ογκώδες έργο με συνεντεύξεις, συλλογή όχι πάντα εύκολα προσβάσιμων στοιχείων, δούλεψε το υλικό και το χώρεσε σε 252 πυκνογραμμένες σελίδες.

Αφορά αυτό που μαρτυρά ο τίτλος. Την δυναμική αντίσταση που πρόταξε μικρό τμήμα του ελληνικού πληθυσμού στην επταετία της κυριαρχίας της στρατιωτικής δικτατορίας. Όταν ο λόγος έρχεται γύρω από την έννοια του τι σημαίνει δυναμική, μια πρόχειρη ερμηνεία είναι οτιδήποτε μπορεί να θέσει τον αντιστασιακό σε δοκιμασία απέναντι στον μηχανισμό της χούντας. Από ένα γρήγορο και σχετικά εύκολο πέταμα προκηρύξεων, μέχρι την κατασκευή και τοποθέτηση εκρηκτικών μηχανισμών.

Ο πολύ σφικτός και αποτελεσματικός έλεγχος του καθεστώτος, η ευκολία με την οποία μοιράζονταν βαριές ποινές σε όσους αντικαθεστωτικούς εκδηλώνονταν και το μαρτύριο των βασανιστηρίων όσων συλλαμβάνονταν ήταν ιδιαίτερα αποθαρρυντικοί παράγοντες.

Σε αυτό να προστεθεί η αποτελεσματικότητα του καθεστώτος να συλλάβει τις πρώτες ώρες της εκδήλωσης του πραξικοπήματος εκατοντάδες πολίτες ξηλώνοντας ομάδες, παρέες, αφήνοντας ταυτόχρονα άμεσα τις προθέσεις του να γίνουν βίαια αισθητές.

Χωρισμένο σε τρία κεφάλαια, με 37 συνολικά περιπτώσεις όπου ο συγγραφέας πραγματεύεται αυτό ο ακριβώς που ο τίτλος περιγράφει. Ότι μερικές από τις χαρακτηριστικές στιγμές της Ιστορίας μας δεν είναι αυτό που έχουμε διδαχτεί. Μπορεί να είναι κάτι κοντινό, ή ακόμα και κάτι απόμακρο. Κατά τον συγγραφέα όμως, αυτή η ας την χαρακτηρίσουμε ελαφρά παραχάραξη του παρελθόντος δημιουργήθηκε, υφίσταται προκειμένου να ενισχύσει το εθνικό αίσθημα, όταν χρειαζόταν και προσφέρει μια ψυχική ανάταση.

Μαζί όμως με τις τόσες ενδιαφέρουσες και καλοδουλεμένες περιπτώσεις «άβολων αληθειών», όπως για παράδειγμα αν οι Χιώτες όντως πήγαιναν δυο – δύο, τις λωρίδες της γαλανόλευκης, την αιτία της απώλειας της Σμύρνης, την καθυστέρηση της επιχείρησης Μπαρμπαρόσα λόγω της μάχης της Κρήτης, το αν οι Μινωίτες μιλούσαν την ελληνική, ή αν όντως ο Αρχιμήδης όρμησε γυμνός στους δρόμους κραυγάζοντας «Εύρηκα», ή την ελληνικότητα του Ναπολέοντα και τόσα άλλα, μας προσφέρει και ένα πλήθος από ιστορικές λεπτομέρειες που βοηθούν να κατανοήσουμε καλύτερα τα γεγονότα.

Όπως για τις σκληρές συνθήκες διαβίωσης των Ελλήνων μεταναστών στις Η.Π.Α στις αρχές του 20^ου αιώνα (σ.140 - 142), και το καθεστώς ακραίων διακρίσεων που έτυχαν (σ.140 - 142). Από κοντά και η πρόταση του Γερμανού καγκελάριου Λουντ. Έρχαρτ περί δημιουργίας μικρών βιομηχανιών στην Ελλάδα, αλλά η Ελληνική πλευρά δια του αντιπροέδρου της Παν. Κανελλόπουλου προτίμησε το άνοιγμα θέσεων εργασίας Ελλήνων στην Γερμανία ενισχύοντας την μετανάστευση, γεγονός και εθνικά και πολιτικά βαρύ (σ.148).

Διότι είναι τόσο κοντινά και τόσο απόμακρα μαζί. Το κοινό τους στοιχείο είναι ότι αποτελούν ενδιαφέρουσες καταγραφές βιωμάτων και μας προσφέρουν πλούσιες εικόνες από το σχετικά μακρινό παρελθόν. Επίσης είχαν και οι δυο δημιουργοί τους επιτυχημένη επαγγελματική πορεία με δεδομένες δεξιότητες και συνοδεύτηκαν από αναγνωσιμότητα και αντίστοιχη φήμη.

Τα απόμακρα σημεία έχουν να κάνουν ότι τους συγγραφείς χωρίζουν κατ΄ αρχάς 16 χρόνια, ότι μεγάλωσαν σε διαφορετικές συνθήκες και κράτη, ότι ανήκαν σε διαφορετικές κοινωνικές τάξεις και τα πονήματά τους γράφτηκαν με διαφορά 30 ετών. Επιπλέον ο ένας είναι άρρεν η άλλη θήλυ.